Miejsce Pamięci Tomáša Baty należy do najbardziej poruszających dzieł architektury światowej i jest jednym z najważniejszych zabytków Zlina. Architekt František Lýdie Gahura zaprojektował je jako hołd dla wizjonera Tomáša Baty, który zginął tragicznie w katastrofie lotniczej w 1932 roku. Obiekt wyróżnia się wyjątkową konstrukcją – został wzniesiony wyłącznie ze szkła, betonu i metalu, bez użycia ani jednej cegły. Pod względem znaczenia architektonicznego zaliczany jest do ikon nowoczesnej architektury, takich jak willa Tugendhat w Brnie czy willa Müllera w Pradze.
Miejsce Pamięci zostało uroczyście otwarte 12 lipca 1933 roku, dokładnie rok po tragicznej śmierci Baty. Architekt F. L. Gahura postanowił wyrazić osobowość Baty poprzez sam budynek, który w ten sposób uosabia jego kluczowe cechy – wielkoduszność, klarowność, rozmach, optymizm i prostotę.
W pierwszych latach istnienia Miejsce Pamięci odwiedziły setki tysięcy osób. Po II wojnie światowej, wraz z nadejściem reżimu komunistycznego, zmienił się jednak zarówno jego wygląd, jak i funkcja. Budynek przeszedł radykalne przebudowy, które zatarły jego pierwotną czystość architektoniczną. W 1955 roku Miejsce Pamięci przekształcono w Dom Sztuki (Dům umění), w którym mieściły się Krajska Galeria Sztuk Pięknych oraz Filharmonia Bohuslava Martinů. Dopiero po 2013 roku, gdy obie instytucje znalazły nowe siedziby, możliwy stał się powrót obiektu do pierwotnej formy i przeznaczenia. Po starannym remoncie, prowadzonym pod kierunkiem architekta Petra Všetečki, Miejsce Pamięci ponownie otwarto dla szerokiego ogółu w 2019 roku – dokładnie w takiej postaci, jaką zaprojektował František Lýdie Gahura.
Wnętrze jest niezwykle oszczędne, wręcz puste, a jednocześnie bardzo silne emocjonalnie. Dominują w nim smukłe kolumny, eleganckie jednobiegowe schody w kształcie litery Z oraz wierna makieta samolotu Junkers F-13, w którym zginął Tomáš Baťa. Jedynym źródłem światła są precyzyjne repliki oryginalnych lamp pochodniowych, które po zmroku zamieniają budowlę w lśniący klejnot górujący nad Zlinem. Miejsce Pamięci służy nie tylko jako przestrzeń upamiętnienia, lecz przede wszystkim jako miejsce wyciszenia i refleksji. To budowla, która przemawia bez słów – światłem, przestrzenią i ideą.
Od 2023 roku w Miejscu Pamięci można również zobaczyć złoty, trójkopertowy kieszonkowy zegarek Tomáša Baty, wypożyczony przez Fundację Tomáša Baty. Ten szwajcarski zegarek marki Movado powrócił do Zlina w 2018 roku. Po śmierci Sonji Baťovej, żony Tomáša Baty juniora, został przywieziony z Toronto przez wnuczkę Rosemarie Blyth-Bata i przekazany fundacji, która udostępniła go z przeznaczeniem do stałej ekspozycji w Miejscu Pamięci. Zegarek przypomina moment tragicznej katastrofy lotniczej – wskazuje godzinę, w której na zawsze zatrzymało się życie Tomáša Baty i jego pilota Jindřicha Broučka.
Od stycznia 2025 roku zwiedzanie obejmuje również cyfrowy model 3D zegarka z elementami rozszerzonej rzeczywistości. Dzięki temu można obejrzeć go z każdej strony, a nawet symbolicznie „zabrać go do domu” – przenieść do rzeczywistej przestrzeni i sfotografować na przykład na biurku lub w bibliotece. Wirtualny model zastępuje także oryginał w miesiącach zimowych, gdy ze względu na nieodpowiednie warunki klimatyczne jest on przechowywany poza obiektem.
Miejsce Pamięci Tomáša Baty jest dostępne wyłącznie z przewodnikiem – zwiedzanie odbywa się o każdej pełnej godzinie. Bilety można kupić w punkcie informacji turystycznej – Infopoint, znajdującym się w budynku gimnazjum, po lewej stronie od obiektu, około 150 kroków dalej. Oprócz biletów można tam również nabyć publikacje specjalistyczne, pamiątki, a także bezpłatnie zabrać materiały informacyjne, broszury i mapki.
Zapisz się do Newslettera
Zarejestruj swój adres e-mail, aby regularnie otrzymywać informacje z naszej strony
Z powrotem
