Domki Baty

Domki Baty: Fenomen zlińskiego budownictwa mieszkaniowego

Domki Baty z czerwonej cegły należą do najbardziej rozpoznawalnych symboli Zlina. Stanowią przykład przemyślanego, nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego, które powstawało w latach 20. i 30. XX wieku jako część rozbudowanego systemu mieszkań dla pracowników firmy Baťa.

Ich historia rozpoczęła się w dzielnicy Letná, pierwszej dzielnicy powstałej w Zlinie według koncepcji Baty, zaprojektowanej już w 1915 roku przez cenionego architekta Jana Kotěrę. Po jego śmierci w 1923 roku rozwój dzielnicy przejął jego uczeń František Lýdie Gahura, który eksperymentował z nowymi typami domków, inspirowanymi rozwiązaniami zagranicznymi. Można tu zobaczyć zarówno budynki eksperymentalne, jak i elementy niespotykane w innych częściach miasta – dachy mansardowe, domy czterorodzinne czy oryginalny, modułowy drewniany dom Alladin.

Spacer po Letnej zaprowadzi cię do dzielnicy Nad Ovčírnou, gdzie stoją cztery wyjątkowe domy wzorcowe, powstałe w wyniku międzynarodowego konkursu architektonicznego firmy Baťa z lat 1935–1936. W dążeniu do przełamania monotonii domków typowych firma ogłosiła konkurs na nowy typ domu jednorodzinnego. Zainteresowanie było ogromne. Do Zlina napłynęło aż 289 projektów architektów z dziewięciu krajów. Na podstawie zwycięskich projektów powstała wzorcowa kolonia, która stała się stałą ekspozycją ówczesnej nowoczesnej kultury mieszkaniowej w Zlinie. Do dziś można tu podziwiać domy zaprojektowane przez architektów Svedlunda, Benša, Jecha, Vítka i Karfíka. Ciekawostką jest fakt, że swój projekt złożył, poza konkursem, także światowej sławy architekt Le Corbusier.

Bezpośrednio w dzielnicy Nad Ovčírnou znajduje się również Infopoint Mieszkalnictwa Baty (Infopoint baťovského bydlení), gdzie można dowiedzieć się naprawdę wiele o domkach Baty i ich rozwoju. W oryginalnym domku Baty przygotowano ekspozycję przybliżającą cały system przemyślanej koncepcji mieszkalnictwa według Baty oraz codzienne obowiązki ówczesnych lokatorów. Oprócz rozwiązań architektonicznych i adaptacji poszczególnych domków, można również zobaczyć plany budynków, modele poszczególnych typów domków i wiele innych ciekawych rzeczy. Zajrzeć można także do wnętrza, które wiernie pokazuje, jak wyglądało codzienne życie w domkach Baty.

Domki Baty spotkać można również w innych dzielnicach miasta – Zálešná, Podvesná, Díly, Padělky czy Lesní čtvrť. Każda z nich ma nieco inny charakter, lecz wszystkie łączy niepowtarzalna atmosfera. Żywopłoty, niewielkie ogródki i wąskie uliczki typowe dla tych dzielnic nadają im szczególny urok. 

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o domkach Baty, polecamy stronę Zliński Podręcznik Architektury (Zlínský architektonický manuál, ZAM). Trasy tematyczne Mieszkalnictwo Baty I (dzielnica Letná) oraz Mieszkalnictwo Baty II (dzielnice Zálešná, Podvesná, Díly) poprowadzą cię przez historię i architekturę tych wyjątkowych części miasta. Możesz wyruszyć także z aplikacją mobilną ZAM lub odebrać mapę drukowaną w Centrum Informacji Turystycznej.